Het kan een belangrijke bijdrage leveren aan het energieprobleem en doelstellingen om minder CO2 uit te stoten: biogas. Gas dat wordt opgewekt door bio­massa (zoals mest) te laten vergis­ten. Dat biogas kan dan vervolgens worden ‘opgewerkt’ tot dezelfde kwaliteit als aardgas en kan wor­den gebruikt als brandstof. Of er wordt elektriciteit mee opgewekt.

Hoe dan ook: het is duurzaam. Re­den genoeg voor provincie en ge­meenten om in Salland vol te gaan voor biogas. Er wordt zelfs ge­werkt aan een ‘groen gas hub’, een netwerk waar dit biogas door stroomt. Een loffelijk streven, maar een biogasinstallatie ‘run­nen’ is een hele kluif.

„ De internationale ‘setting’ is niet goed, er is geen gelijk speelveld”, begint Henk Nijman. Hij is eige­naar van Bieleveld Bio-energie, waar de biogasinstallatie aan de Weseperweg bij Heeten onderdeel van is. In Heeten wordt met het gas stroom opgewekt. „In bijvoor­beeld Duitsland en België mogen ze veel meer producten vergisten.

Veel biomassa uit Nederland rijdt langs onze vergisters naar installa­ties in Duitsland. Dat is verschrik­kelijk. Eigenlijk mogen we alleen mest vergisten, en een paar copro­ducten. Een klein deel van alle be­schikbare biomassa.” Het betoog van Nijman komt er op neer dat het funest is dat elk land zijn eigen regels kan bepalen, dus bijvoorbeeld wat in zo’n instal­latie mag worden gestopt. „Het is een oneerlijke concurrentiepositie, er is geen Europese afstemming.”

Verder zijn er de vergunningen. „Er zijn veel regels en controles, lange aanvraagtijden van vergun­ningen. Die zouden eenvoudiger moeten, maar wel in overleg met de buurt. Je moet het goed doen, maar kost het zoveel tijd en geld. In Heeten zijn we bijvoorbeeld al twee jaar bezig met een vergun­ning. En ik heb ’ m nog niet.”

Als deze problemen worden opge-l­ost, ziet Nijman wel toekomst voor biogas. „Maar er moet een evenwicht komen tussen de vraag naar en het aanbod van biomassa en dat moeten we op één of ande­re manier met elkaar regelen. Ook heel raar is dat de subsidieregeling elk jaar anders is. In Duitsland is die al twintig jaar hetzelfde.”

Jansen Wijhe: biogas is sprong in duister

Dure grondstoffen, vergun­ningen kosten veel tijd en de inkomsten op lange ter­mijn zijn erg onzeker. „Ei­genlijk hebben we alleen te­genwind gehad.” Ook Jansen Wijhe, on­der andere loonwer­ker en grondverzetbe­drijf, produceert bio­gas. Niet op het terrein aan de Lierderholthuisweg, maar deze biogasinstallatie staat in Kiel-Windeweer (Groningen). Met het gas wordt stroom opge­wekt en dat verkoopt Jansen dan weer. „ Je neemt een enorm risi­co, het is een sprong in het duis­ter”, zegt Han Jansen die met broer Jos het bedrijf leidt. „ Je draait hooguit quitte”, zegt hij over de rendabiliteit.

Eerste horde zijn de grondstof­fen, dus wat in de installatie mag. „Daarin ben je beperkt door regelgeving.” Bijvoorbeeld doorgedraaide groenten en fruit, frituurvet of producten die over de datum zijn, zouden volgens Jansen prima kunnen. „Vergis­ting is bij uitstek geschikt voor restproducten waar je verder niets mee kunt.” Nu mogen maar enkele producten in de in­stallatie, wat betekent dat die duur zijn. Immers: veel vraag en weinig aanbod zorgt voor een ho­gere grondstoffenprijs.

De overheid is volgens Jansen voorzichtig met wat in biogasin­stallatie mag worden gestopt van­wege het digestaat. Dit blijft over nadat de bacterieën hun werk hebben gedaan. „Dat gaat terug op de akker, daar wordt voedsel op verbouwd en zo komt het te­rug in de voedselketen. Daarom wordt alles driedubbel geborgd. Dat is prima, maar het belem­mert je wel. Misschien is het be­ter steeds de kwaliteit van het di­gestaat te testen.” Ook luistert het proces van ver­gisting nauw. Het zijn bacteriën die het werk doen, die maken gas uit mest en andere produc­ten. „ Je moet altijd kijken: past het ‘menu’ – dus wat je er in stopt – bij de bacteriën? Nu zet­ten die 60 tot 70 procent om in gas.” Dat moet efficiënter, maar de techniek staat in de kinder­schoenen. Installaties van het eer­ste uur kampen met oudere ap­paratuur, maar vernieuwen is las­tig. Geen winst betekent geen eu­ro’s om te investeren.

Het krijgen van vergunningen voor een biogasinstallatie noemt Jansen ook erg lastig. „ De over­heid beschouwt het als een po­tentieel gevaar. In Groningen zit­ten wij gelukkig midden in de polder, we hebben daar geen bu­ren. Maar dan kun je niks met de restwarmte.”

Jansen Wijhe stopte veel maïs in de vergister, maar dat wordt ook gebruikt als veevoer en voor menselijke consumptie. Dus is er veel vraag en is het een dure grondstof. Daarom gaat in de Groningse vergister nu veel na­tuurgras. „ Dat levert minder energie, maar is veel goedkoper.

Wel hebben we nu dubbele op­slagcapaciteit nodig. Maar het krijgen van de vergunning daar­voor duurt erg lang.” Voor de stroom die Jansen op­wekt, krijgt het bedrijf tien jaar lang (vijf jaar daarvan is verstre­ken) 9,7 cent subsidie per kilo­wattuur en vanuit ‘de markt’ 5,5 cent. Dus per kilowattuur groene stroom is de opbrengst 15,2 cent.

„ Daar liggen de kosten ook zo’n beetje op. Maar dan zijn er nog alle risico’s. Als niks mis gaat, kan het net. Over vijf jaar stopt de subsidie. Wat dan? Dat is tweederde van de prijs. Als er niks komt, kun je de stekker er uit trekken.” Grote aanpassingen om bijvoorbeeld het vergistings­proces te verbeteren, durft hij niet aan. Wie zegt dat hij na 2017 nog geld krijgt voor die groene stroom?

Jansens betoog voert richting de overheid. „Daar ben je van afhan­kelijk. Je kunt niet snel schake­len, weet niet waar je in de toe­komst aan toe bent. Je mist ie­mand met visie en lef, die zijn nek durft uit te steken. Waar wil je heen en hoe doe je dat? Dat moet staan.” Jansen pleit voor een andere aan­pak: als een ondernemer een goed idee heeft, vraag dan wat die nodig heeft. En faciliteer dat als overheid. Ook moet er vol­gens hem een oplossing komen voor het digestaat, dat biogasin­stallaties dat makkelijker en goed­koper kwijt kunnen. Tevens moe­ten meer en goedkopere grond­stoffen worden toegestaan en langdurige duidelijkheid over re­gelingen en subsidies. „Toen we begonnen, waren de verwachtin­gen veel gunstiger. Qua kennis en ervaring vind ik het positief en ook nodig in Nederland. Maar eigenlijk hebben we alleen maar tegenwind gehad.”

 (bron: de Stentor | Matthijs Oppenhuizen)